Oxalis hỗ trợ VQG Cát Tiên triển khai hệ thống camera giám sát đa dạng sinh học

Vườn quốc gia Cát Tiên (VQG Cát Tiên) là một trong những khu bảo tồn thiên nhiên có mức độ đa dạng sinh học cao nhất Việt Nam. Năm 2001, UNESCO đã công nhận VQG Cát Tiên là Khu dự trữ sinh quyển thứ 411 của thế giới. Khu vực này sở hữu hệ động thực vật phong phú với khoảng 1.700 loài, cùng 113 loài thú và 351 loài chim được ghi nhận. Đây cũng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm như bò tót, voi châu Á, gấu ngựa, voọc chà vá chân đen, chim hồng hoàng, công xanh, các loài hươu nai và nhiều nhóm thú móng guốc đặc trưng của rừng nhiệt đới.

Với diện tích hơn 71.000 ha và hệ sinh cảnh trải dài từ rừng thường xanh, rừng hỗn giao, các trảng cỏ rộng đến những vùng đất ngập nước, việc khảo sát động vật trong tự nhiên luôn là một thách thức lớn. Nhiều loài hoạt động chủ yếu vào ban đêm, hoặc di chuyển sâu trong các khu vực khó tiếp cận, khiến việc quan sát trực tiếp và thu thập dữ liệu gặp nhiều hạn chế.

Từ nhu cầu thực tế đó, VQG Cát Tiên cần một hệ thống giám sát hiện đại – liên tục – không xâm lấn để hỗ trợ hiệu quả cho nghiên cứu sinh thái, bảo tồn quần thể động vật hoang dã và quản lý tài nguyên rừng. Việc ứng dụng live camera 24/7 giúp ghi nhận hoạt động của các loài một cách tự nhiên, không ảnh hưởng đến sinh cảnh, đồng thời tạo ra nguồn dữ liệu hình ảnh và âm thanh có giá trị, phục vụ cả bảo tồn, nghiên cứu và truyền thông.

Được sự đồng ý của Ban Quản lý VQG Cát Tiên, Oxalis đã phối hợp triển khai hệ thống giai đoạn đầu gồm 8 live camera giám sát đa dạng sinh học quy mô lớn nhằm theo dõi hoạt động động vật hoang dã theo thời gian thực. Trong quá trình triển khai, Ban Quản lý đã hỗ trợ tư vấn vị trí lắp đặt, tạo điều kiện vận hành – bảo trì và phối hợp chặt chẽ, giúp hệ thống hoạt động ổn định và tập trung đúng vào những khu vực trọng điểm cần quan sát.

Ông Nguyễn Châu Á – Chủ tịch Oxalis (trái) và ông Phạm Xuân Thịnh – Giám đốc VQG Cát Tiên (phải), trao văn kiện hợp tác tại buổi lễ ra mắt hệ thống camera giám sát sinh học.

Mục tiêu triển khai hệ thống camera giám sát đa dạng sinh học

Hệ thống live camera được đặt tại những vị trí động vật thường lui tới hoặc tại các khu vực có ý nghĩa quan sát riêng biệt. Với ưu điểm cung cấp các dữ liệu và hình ảnh trong thời gian thực và xử lý nhanh, các camera có thể thu thập các khoảnh khắc tự nhiên nhất để phục vụ bảo tồn, nghiên cứu, học tập và du lịch.

1. Tăng cường giám sát đa dạng sinh học 24/7

Trong rừng sâu, không phải lúc nào con người cũng có mặt đúng thời điểm để quan sát động vật. Hệ thống camera giúp lấp khoảng trống đó bằng khả năng theo dõi liên tục suốt ngày đêm, ghi lại hoạt động của nai, heo rừng, bò tót, công, vượn và nhiều loài khác. Những hình ảnh tự nhiên này cho thấy rõ thói quen di chuyển và tương tác của động vật trong môi trường sống của chúng.

Một số hoạt động trong rừng chỉ xuất hiện theo mùa hoặc trong thời gian ngắn, chẳng hạn như thời điểm xây tổ của chim hay khu vực tắc kè xuất hiện. Các camera di động được sử dụng để linh hoạt theo dõi những điểm như tổ chim, tổ tắc kè, hoặc các khu vực phát sinh hoạt động thú vị trong từng giai đoạn. Nhờ khả năng thay đổi vị trí nhanh chóng, hệ thống live camera sẽ bổ sung thêm nhiều góc nhìn độc đáo mà hệ thống cố định khó thực hiện được.

2. Dữ liệu khách quan phục vụ nghiên cứu và theo dõi dài hạn

Nhiều nghiên cứu trước đây phụ thuộc vào thời điểm khảo sát hoặc khả năng quan sát trực tiếp, nên dữ liệu đôi khi thiếu tính liên tục. Camera mang đến nguồn thông tin ổn định hơn: từ khung giờ hoạt động, tần suất xuất hiện cho đến những hành vi đặc trưng.

Khi được tổng hợp theo mùa hay theo khu vực, dữ liệu này giúp nhận diện biến động sinh thái một cách rõ ràng. Ngoài động vật, hệ thống còn ghi lại dấu vết con người trên tuyến rừng, hỗ trợ đánh giá tác động đến hệ sinh thái.

3. Hỗ trợ công tác bảo tồn theo hướng chủ động và ít xâm lấn

Nhiều khu vực trong rừng sâu rất khó tiếp cận, và việc vào quá gần đôi khi vô tình gây xáo trộn động vật. Camera trở thành giải pháp theo dõi an toàn hơn, giúp giảm nhu cầu tiếp xúc trực tiếp và hạn chế rủi ro cho cả người lẫn thú. Nguồn dữ liệu liên tục ghi nhận giúp các bộ phận chuyên môn của Ban Quản lý VQG Cát Tiên đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và phù hợp với từng khu vực cần quản lý.

4. Mở rộng trải nghiệm du lịch sinh thái cho du khách và cộng đồng

Không phải ai cũng có cơ hội vào rừng sâu để nhìn thấy một đàn nai đang di chuyển, một con bò tót bước ra giữa trảng cỏ hay cảnh vượn chuyền cành lúc bình minh. Thông qua các đoạn clip và livestream từ hệ thống camera, những khoảnh khắc này được mang đến cho người xem một cách chân thật và an toàn, giúp họ tiếp cận đời sống hoang dã theo cách gần gũi hơn.

Nội dung từ camera mang lại nhiều lợi ích cho trường học, cộng đồng địa phương và du khách quốc tế. Những người yêu thiên nhiên nhưng không thể vào rừng vẫn có thể nhìn thấy động vật trong môi trường thật. Các hình ảnh này trở thành tư liệu sống động cho học tập, truyền thông và giáo dục môi trường.

Oxalis cũng gửi tặng VQG Cát Tiên một màn hình tivi đặt tại Trung tâm Du khách để phục vụ việc xem livestream từ hệ thống camera. Nhờ đó, du khách khi ghé thăm có thể dừng lại quan sát trực tiếp hình ảnh động vật hoang dã đang xuất hiện ở nhiều khu vực khác nhau trong Vườn. Những đoạn video và livestream này sẽ giúp Cát Tiên giới thiệu sự phong phú của thiên nhiên đến rộng rãi hơn, qua đó góp phần quảng bá Vườn như một điểm đến sinh thái hấp dẫn và giàu trải nghiệm.

Màn hình TV được đặt tại Trung tâm du khách để theo dõi trực tiếp hình ảnh từ hệ thống camera quan sát động vật hoang dã.

Hệ thống camera đã mở ra một cách tiếp cận mới cho VQG Cát Tiên trong việc theo dõi đời sống hoang dã. Những khung hình được ghi lại liên tục, không gây ảnh hưởng đến môi trường sống, đặc biệt hữu ích khi quan sát các loài hoạt động về đêm. Dữ liệu thu được trở thành nguồn thông tin giá trị, giúp phân tích sự thay đổi trong quần thể và sự di chuyển của các loài theo thời gian.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Quản lý VQG Cát Tiên đã hỗ trợ, hướng dẫn và đồng hành trong suốt quá trình triển khai. Sự hợp tác giữa hai bên giúp hệ thống được đặt tại các khu vực trọng điểm, vận hành ổn định và phù hợp với định hướng bảo tồn của Cát Tiên. Trong tương lai, khi hệ thống hiện tại tiếp tục mang lại kết quả tích cực, Oxalis mong muốn cùng Vườn xem xét mở rộng thêm nhiều điểm quan sát mới, góp phần tăng cường phạm vi giám sát và hỗ trợ công tác bảo tồn ngày càng hiệu quả hơn.

The Oxalis Experience.