Các mốc thời gian phát hiện và khảo sát Hệ thống hang động Tú Làn

Phát hiện và khảo sát

Có vị trí không quá xa so với khu vực dân cư cho nên một số hang động trong khu vực này đã được người dân địa phương Xã Tân Hoá phát hiện trong nhiều năm trước. Một số hang động còn có dấu vết sinh sống của con người cách đây hàng trăm năm.

Nhóm thám hiểm hang động Anh-Việt do ông Howard Limbert dẫn đầu đã thực hiện các cuộc khảo sát đầu tiên từ những năm 1992. Trong khi thám hiểm các hang động xung quanh Phong Nha, họ đã di chuyển đến Minh Hoá và khám phá ra nhiều hang động. Vào thời điểm đó, giao thông chưa phát triển để có thể đi thẳng từ Phong Nha đến Minh Hoá bằng xe ôtô. Vì vậy, nhóm thám hiểm đã phải di chuyển ngược về Đồng Hới, theo hướng Bắc và dọc theo sông Gianh lên Quy Đạt. Thời điểm đó, đây chỉ mới là một ngôi làng nhỏ. Vào năm 1992, Hang Rục Mòn, Hang Hung Ton và Hang Chuột đều được khám phá.

Năm 2010, trong lúc tìm kiếm bản đồ Quảng Bình trên mạng, một trong những thành viên trong đoàn thám hiểm đã tìm thấy một trang báo đưa tin về hang động mới ở Huyện Minh Hoá. Vào tháng 3 năm 2010, đoàn thám hiểm đã đến đây và khám phá ra Hang Tú Làn và Hang Ken. Kể từ đó, nhiều hang động đã được khảo sát ở khu vực này.

Nhận thấy đây là một khu vực khá tiềm năng vì địa hình núi đá vôi trùng điệp cùng những nhánh sông dày đặc, nên đoàn thám hiểm đã tiếp tục thực hiện các cuộc khảo sát rải rác đến năm 2017.

Giải thích tên gọi

Tú Làn là tên của một hang động ở khu vực Tân Hoá. Có khá nhiều câu chuyện xoay quanh nguồn gốc của tên gọi Tú Làn. Theo lời kể của các bô lão làng Tân Hóa, tên gọi này bắt nguồn tiếng Nguồn từ rất lâu đời. “Làn” có thể là tượng trưng cho dòng sông bắt nguồn từ Rào Nan và chảy vào thung lũng Tú Làn. Nhánh sông này sau khi chảy ngầm thì đổ vào cửa Hang Tú Làn và những dãy núi đá vôi bao quanh thung lũng, xa xa trùng điệp tạo nên một bức tranh hùng vĩ.

Nhiều dòng chảy của Sông Rào Nan sau khi chảy ngầm qua các hang ở khu vực này đều tập kết lại ở cuối Hang Tú Làn. Vào năm 2010, nhóm thám hiểm được những hướng dẫn viên địa phương cho biết thung lũng tại đây có tên là Tú Làn, vì vậy tên gọi này cũng được đặt cho cửa hang có sông ngầm chảy qua và toàn bộ hệ thống. Ngày nay, hệ thống này bao gồm 25 hang động và trở nên nổi tiếng với tên gọi: Hệ Thống Hang Động Tú Làn.

Quá trình khai thác du lịch

Oxalis Adventure hiện tại đang là đơn vị duy nhất được cấp phép vận hành các loại hình tour mạo hiểm đến khu vực Tú Làn và Hang Tiên. Oxalis bắt đầu khai thác thử nghiệm tour ở khu vực vào năm 2011. Đến tháng 6/2014, Oxalis được cấp phép khai thác chính thức các tour Tú Làn và Hang Tiên.

Ngoài việc luôn luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo tồn, Oxalis luôn nhắc nhở đội ngũ nhân viên tuân thủ nghiêm túc các quy định về bảo vệ sinh thái đồng thời có những hình thức xử phạt đối với những cá nhân vi phạm. Vì vậy, cho đến thời điểm hiện tại, Oxalis Adventure đang là đơn vị được cấp phép độc quyền khai thác và vận hành các tour đến khu vực này.

Các mốc thời gian thám hiểm

Các hang động khác hầu như đã được biết đến từ khá lâu đời nhưng cho đến những năm 1990, khu vực này vẫn rất khó để tiếp cận bởi vị trí xa xôi. Vì vậy, các cuộc khảo sát của Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt đến khu vực này khá ngắt quãng và không được ổn định.

• Tháng 3/1992: Hang Chuột được ghi nhận là hang được khám phá đầu tiên tại khu vực này khi nhóm các chuyên gia thám hiểm hang động Anh Quốc đến khảo sát một nhánh Sông Rào Nan gần làng Tân Hóa chảy ngầm vào một hang mà sau này được biết đến là Hang Sơng. Thời điểm đó, đoàn thám hiểm cũng khảo sát lối vào cửa nước Hang Hung Ton.
• Năm 1994: Hang Tiên được khám phá lần đầu tiên. Vào thời điểm đó, để đến được khu vực này, đoàn thám hiểm phải mất 2 ngày di chuyển bằng xe buýt, thuyền và đi bộ. Tuy nhiên, việc tìm thấy Hang Tiên đã khiến hành trình trở nên thực sự xứng đáng. Hang có lối vào rất lớn cùng với tổ hợp nhiều lối đi thông qua những dãy núi đá vôi. Kết thúc hành trình, Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt đã đo đạc Hang Tiên với tổng chiều dài gần 2,5km.
• Năm 2009: Một người đàn ông địa phương tên là Đinh Hồng Nhâm trong khi vào rừng và hang động đánh bắt cá đã phát hiện ra Hang Tú Làn.
• Năm 2010: Đây là năm diễn ra chuyến thám hiểm lần thứ 12 của Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt kể từ năm 1990. Năm 2010 cũng là thời gian đánh dấu kỷ niệm 20 năm thám hiểm hang động ở Việt Nam của các chuyên gia này. Ngoài việc hoàn thành khảo sát Hang Sơn Đoòng, đoàn thám hiểm cũng tiếp tục khám phá khu vực Tân Hóa và Minh Hóa. Sau khi đọc được một bài báo trên mạng về một hang mới tại khu vực này, đoàn thám hiểm đã quay lại khảo sát và tìm ra Hang Ken, Hang Tú Làn và Hang Tổ Mộ. Cũng trong năm này, nhiếp ảnh gia Carsten Peter của National Geographic đã đến chụp một số bức ảnh trong Hang Ken và Hang Tú Làn để đăng tải trên tạp chí này. Cùng năm đó, ông đã đạt được một giải thưởng lớn của National Geographic cho bức ảnh chụp bên trong Hang Ken.
• Năm 2012: Hang Ươi, Hang Bí Mật và một số hang động khác đã được khám phá.
• Năm 2016: Với sự tài trợ của Oxalis, Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt đã trở lại khu vực Tân Hoá/Cao Quảng với hy vọng tìm thấy những hang động kỳ vĩ khác, phù hợp để khai thác du lịch. Hang Rùa, Đình 1 và Đình 2, Hang Đá Nẻ và Hang Rục được phát hiện và khám phám trong năm này. Trong những năm gần đây, Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt đã khám phá nhiều hang động khác xung quanh Hang Tiên.
• Năm 2017 và 2018: Trong một lần đi rừng để tìm mật ong, một người địa phương (lúc bấy giờ là đầu bếp của đội phục vụ tour Tú Làn) đã phát hiện ra một cửa hang nhỏ trên núi với độ cao hơn 200 mét so với thung lũng Tổ Mộ. Sau đó, hang này được đặt tên là Hang Sơng Oxalis.
  Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt đã đo đạc, khám phá hơn 600 mét Hang Sơng và tìm thấy nhiều cấu trúc hang động quý hiếm vốn được biết đến là những tháp san hô.
  Vào năm 2018, nhờ sự phát hiện và hỗ trợ từ người dân địa phương, các chuyên gia hang động cũng khám phá thêm Hang Ken Khô. Với tổng chiều dài hơn 700 mét, Hang Ken khô sở hữu hàng loạt cấu trúc hang động độc đáo như măng đá, nhũ đá, tháp san hô và nhũ đá dạng bỏng ngô.

Các chuyên gia hang động đã phát hiện và khảo sát hơn 25 hang động lớn nhỏ trong hệ thống Tú Làn, bao gồm: Hang Chuột, Hang Ươi, Hang Bí Mật, Hang Sơng Oxalis, Hang Hung Ton, Hang Tổ Mộ, Hang Kim, Hang Ken nước, Hang Ken khô, Hang Tú Làn, Hang Tiên 1, Hang Tiên 2, Hang Fun và nhiều hang động khác.

Hiện nay, các nhà thám hiểm vẫn đang tiếp tục khảo sát và tìm kiếm các hang động mới ở khu vực Tú Làn, đặc biệt là tìm kiếm điểm kết nối giữa Hang Tú Làn và Hang Tiên. Đây cũng là một phần kế hoạch cho chuyến thám hiểm tiếp theo của Nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt trong thời gian tới.

The Oxalis Experience.