Phạm vi phát thải khí nhà kính Scope 1-2-3

Vì sao phải đo lượng phát thải theo phạm vi?

Đo lường phát thải khí nhà kính là bước đầu tiên quan trọng trong bất kỳ chiến dịch giảm phát thải nào khi hướng đến mục tiêu Net Zero. Việc đánh giá chính xác lượng phát thải giúp tổ chức và doanh nghiệp xác định nguồn gốc và khối lượng khí nhà kính phát thải. Từ đó việc xây dựng kế hoạch giảm phát thải có thể có hiệu quả.

Tuy nhiên, quá trình đo lường phát thải khí nhà kính rất phức tạp. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên liên quan trong chuỗi cung ứng, tính minh bạch, và độ chính xác cao. Nếu không áp dụng các tiêu chuẩn đo lường được công nhận, việc đo lường có thể dẫn đến sự thiếu chính xác, ảnh hưởng đến hiệu quả giảm phát thải.

Một trong những công cụ phổ biến nhất để đo lường phát thải là GHG Protocol. Đây là một tiêu chuẩn đo lường phát thải được phát triển bởi Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) và Hội đồng Doanh nghiệp Thế giới về Phát triển Bền vững (WBCSD).

GHG Protocol cung cấp các hướng dẫn và tiêu chuẩn cho việc đo lường và quản lý khí nhà kính. Theo GHG Protocol, phát thải khí nhà kính được chia thành 3 phạm vi:

• Phạm vi 1 (Scope 1) là phát thải trực tiếp từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc kiểm soát của tổ chức;
• Phạm vi 2 (Scope 2) là phát thải gián tiếp từ tiêu thụ năng lượng mua;
• Phạm vi 3 (Scope 3) là các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm.

Phân chia nguồn phát thải theo các phạm vi dựa theo vị trí trong chuỗi giá trị giúp tổ chức và doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện và quản lý phát thải hiệu quả hơn.

Phạm vi phát thải 1 là gì?

Định nghĩa

Phạm vi phát thải 1 bao gồm tất cả các phát thải khí nhà kính trực tiếp từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc kiểm soát của tổ chức. Đây là các nguồn phát thải mà tổ chức có thể kiểm soát trực tiếp và bao gồm:

• Phát thải từ nguồn cố định (Stationary Emission): Phát thải từ quá trình đốt nhiên liệu trong các thiết bị, máy móc lắp đặt cố định. Ví dụ: lò hơi, máy phát điện, hoặc các hệ thống làm nóng.
• Phát thải từ nguồn di động (Mobile Emission): Phát thải từ hoạt động đốt nhiên liệu trong các phương tiện vận tải. Ví dụ: xe tải, xe buýt, xe hơi và tàu thuyền thuộc sở hữu của tổ chức).
• Phát thải từ rò rỉ trong máy móc (Fugitive Emission): Phát thải từ rò rỉ trong hệ thống máy móc, thiết bị. Ví dụ: hệ thống làm lạnh hoặc các thiết bị chứa khí.
• Phát thải từ quá trình công nghiệp (Process Emission): Phát thải từ quá trình sản xuất hoặc chế biến. Ví dụ: phát thải trong quá trình sản xuất xi măng, khói nhà máy, hóa chất.

Ví dụ

Tại Oxalis, các nguồn phát thải phạm vi 1 bao gồm:

• Phương tiện vận chuyển khách hàng từ sân bay đến văn phòng; vận chuyển khách hàng từ văn phòng đến điểm xuất phát tour; vận chuyển khách hàng trong các tour ATV, tour du thuyền; vận chuyển nhân viên cho các chuyến đi công tác
• Máy phát điện chạy dầu diesel cung cấp điện cho văn phòng trong trường hợp mất điện
• Bếp gas, than dùng tại nhà bếp, bãi trại
• Khí gas điều hòa dùng cho máy lạnh tại văn phòng

Phạm vi phát thải 2 là gì?

Định nghĩa

Phạm vi phát thải 2 bao gồm các phát thải khí nhà kính gián tiếp từ tiêu thụ năng lượng mua vào, như điện, hơi nước và nhiệt.

Các hoạt động tiêu thụ năng lượng không trực tiếp phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, quá trình tạo ra điện, hơi nước hoặc nhiệt tại các nhà máy điện và năng lượng thường liên quan đến phát thải khí nhà kính. Ví dụ, trong các nhà máy nhiệt điện, việc chuyển hóa năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch thành điện năng luôn kèm theo phát thải khí nhà kính. Mỗi kWh điện tạo ra có thể gây phát thải lượng khí nhà kính nhất định, phụ thuộc vào loại nhiên liệu sử dụng và hiệu suất của nhà máy.

Các tổ chức và doanh nghiệp cần tính toán lượng phát thải gián tiếp theo phạm vi 2 dựa trên mức tiêu thụ năng lượng của mình và nguồn điện từ bên cung cấp.

Ví dụ

Tại Chày Lập Farmstay, các nguồn phát thải phạm vi 2 bao gồm điện lưới (chỉ dùng vào ban đêm và sử dụng 100% điện năng lượng mặt trời vào ban ngày).

Phạm vi phát thải 3 là gì?

Phạm vi phát thải 3 là phạm vi phức tạp và rộng lớn nhất, bao gồm các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm. Phạm vi phát thải này không thuộc kiểm soát trực tiếp của tổ chức. Phạm vi này có thể chiếm đến 90% tổng lượng khí nhà kính của một tổ chức và được chia thành 2 giai đoạn với 15 danh mục:

Upstream (phát thải trong quá trình tạo thành phẩm):

1. Hàng hóa và dịch vụ mua vào: Phát thải từ việc mua nguyên liệu, sản phẩm, và dịch vụ bên ngoài. Ví dụ: Tại Oxalis, phát thải sẽ phát sinh từ việc mua vào nguồn thực phẩm, nước uống, đồ dùng nhà bếp, vật tư tiêu hao đi tour hằng ngày; các tiện nghi, vật dụng hằng ngày trong phòng đối với dịch vụ lưu trú và các dịch vụ đi kèm; phát thải từ hoạt động mua vào các vật tư bảo trì thiết bị; đồng phục cho nhân viên; văn phòng phẩm đối với khối văn phòng...

2. Tài sản vốn: Phát thải từ việc sản xuất, xây dựng, hoặc lắp đặt tài sản cố định như máy móc và thiết bị. Ví dụ: Hoạt động mua sắm tài sản cố định và trang thiết bị tour, an toàn, cắm trại cụ thể như xe đưa đón khách, xe ATV phục vụ tour, mũ bảo hiểm, đai an toàn, điện thoại vệ tinh, lều trại... Với hoạt động lưu trú thì bao gồm: nội thất, tiện nghi phòng và trang thiết bị phục vụ khách hàng.

3. Các hoạt động liên quan đến nhiên liệu và năng lượng: Phát thải từ sản xuất và vận chuyển nhiên liệu, năng lượng tiêu thụ. Ví dụ: Phát thải tại Oxalis sẽ liên quan đến việc mua nhiên liệu (xăng, than, gas) để vận hành phương tiện vận chuyển, nấu ăn trong tour hay trong bếp của cơ sở lưu trú.

4. Vận chuyển và phân phối đầu vào: Phát thải từ vận chuyển nguyên liệu và sản phẩm đến tổ chức. Ví dụ: Dịch vụ thuê xe ngoài cung cấp dịch vụ vận chuyển khách hàng từ văn phòng tour tới điểm trekking hay dịch vụ chuyển phát nhanh mà công ty sử dụng để chuyển phát thư từ hàng hóa.

5. Chất thải phát sinh trong hoạt động: Phát thải từ xử lý chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất hoặc hoạt động. Ví dụ: Tại Oxalis, có 4 nhóm chất thải bao gồm: Chất thải hữu cơ từ thức ăn thừa; chất thải tái chế như bìa cứng, lon bia, giấy loại..; chất thải điện tử và chất thải hỗn hợp không thể tái chế. Đối với từng nhóm rác thải tùy thuộc vào cách thức xử lý rác thải khác nhau. Ví dụ như tái chế hay đưa ra bãi tập kết để đốt hay được xử lý theo quy trình ủ phân vi sinh thân thiện môi trường mà mức độ phát thải cũng khác nhau.

6. Di chuyển công tác: Phát thải từ các chuyến công tác của nhân viên bằng phương tiện vận tải. Ví dụ: Nhân viên Oxalis có các chuyến đi công tác định kỳ hay đột xuất căn cứ vào quãng đường phương tiện, loại nhiên liệu sử dụng mà mức phát thải cũng sẽ phát sinh theo đó.

7. Di chuyển của nhân viên: Phát thải từ di chuyển của nhân viên đến và từ nơi làm việc. Ví dụ: Tại Oxalis, nhân viên đi làm bằng nhiều phương tiện khác nhau như đi bộ, xe máy, ô tô… thì việc phát thải từ hoạt động đi làm của nhân viên phát sinh phát thải cũng được tính vào phát thải của tổ chức trong phạm vi này.

8. Tài sản cho thuê đầu vào: Phát thải từ tài sản mà tổ chức thuê để sử dụng. Oxalis không phát sinh phát thải từ hoạt động này.

Downstream (phát thải trong quá trình phân phối và sử dụng thành phẩm):

9. Vận chuyển và phân phối đầu ra: Phát thải từ vận chuyển sản phẩm cuối cùng đến tay khách hàng. Ví dụ: Dịch vụ chuyển phát quần áo, giày dép đến tay khách hàng liên quan đến quá trình bán hàng Gearshop.

10. Xử lý sản phẩm đã bán: Phát thải khi một công ty bên thứ ba tiếp tục xử lý sản phẩm do công ty thực hiện báo cáo phát thải bán ra. Oxalis không phát sinh phát thải từ hoạt động này.

11. Sử dụng sản phẩm đã bán: Phát thải từ việc sử dụng sản phẩm bán ra, như khí thải từ thiết bị tiêu thụ năng lượng. Oxalis không phát sinh phát thải từ hoạt động này.

12. Xử lý sản phẩm khi kết thúc vòng đời: Phát thải từ xử lý sản phẩm khi kết thúc vòng đời, bao gồm chôn lấp hoặc tái chế. Ví dụ: Phát thải ước tính từ hoạt động tiêu huỷ, tái chế quần áo, dép rọ mà Oxalis Gearshop bán cho khách hàng sau khi khách hàng không sử dụng nữa.

13. Tài sản cho thuê đầu ra: Phát thải từ tài sản mà tổ chức cho thuê cho bên thứ ba sử dụng. Oxalis không phát sinh phát thải từ hoạt động này.

14. Nhượng quyền thương mại: Phát thải liên quan đến hoạt động của các cơ sở nhượng quyền thương mại. Oxalis không phát sinh phát thải từ hoạt động này.

15. Đầu tư: Phát thải từ các khoản đầu tư vào doanh nghiệp hoặc dự án bên ngoài. Ví dụ: Các dự án đầu tư vào các công trình xây dựng như khách sạn, bãi trại mà đem lại giá trị kinh tế trong tương lai cho tổ chức.

Giảm phát thải theo các phạm vi 1, 2, 3 như thế nào?

Giảm phát thải là một phần thiết yếu trong chiến lược bảo vệ môi trường của tổ chức và doanh nghiệp để đạt mục tiêu Net Zero. Đối với mỗi phạm vi phát thải, tổ chức và doanh nghiệp cần có các phương pháp giảm phát thải riêng biệt.

Giảm phát thải phạm vi 1

• Cải thiện hiệu suất máy móc, thiết bị: Tối ưu hóa hiệu suất máy móc và thiết bị giúp giảm tiêu thụ năng lượng và khí thải. Việc bảo trì định kỳ và nâng cấp thiết bị cũng giảm thiểu phát thải.
• Sử dụng thiết bị vận tải sử dụng năng lượng tái tạo: Chuyển sang các phương tiện sử dụng năng lượng tái tạo như xe điện.
• Rà soát & xử lý khí thải rò rỉ từ máy móc, thiết bị: Kiểm tra và sửa chữa các thiết bị để ngăn chặn khí thải rò rỉ như khí ga từ hệ thống làm lạnh.
• Sử dụng năng lượng từ vật liệu sinh học: Thay thế năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch bằng năng lượng sinh học như xăng sinh học hay bã mía.

Giảm phát thải phạm vi 2

• Tiết kiệm năng lượng: Thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng, như lắp đặt thiết bị tiết kiệm điện hoặc tắt khi không sử dụng.
• Lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời: Sử dụng năng lượng mặt trời cho các hoạt động hàng ngày giúp giảm phụ thuộc vào điện lưới.

Giảm phát thải phạm vi 3

• Tối ưu hóa chuỗi cung ứng & giảm vận chuyển: Tinh gọn chuỗi cung ứng để giảm số lượng vận chuyển và quãng đường di chuyển. Phối hợp với các đối tác trong chuỗi cung ứng tìm phương án giảm phát thải trong ngắn và dài hạn.
• Thiết kế sản phẩm & bao bì thân thiện với môi trường: Sản phẩm và bao bì dễ phân hủy hoặc tái chế giúp giảm phát thải trong suốt vòng đời sản phẩm.
• Khuyến khích tái chế, tái sử dụng & sửa chữa: Tái chế, tái sử dụng và sửa chữa sản phẩm giúp giảm lượng rác thải và khí thải từ việc sản xuất mới.
• Chuyển sang mô hình cho thuê sản phẩm: Cho thuê giúp giảm nhu cầu sản xuất mới và giảm phát thải từ việc chế tạo và loại bỏ sản phẩm.
• Thu hồi sản phẩm khi hết vòng đời để xử lý: Thu hồi sản phẩm khi kết thúc vòng đời giúp tái chế hoặc xử lý chất thải một cách hiệu quả
• Khuyến khích họp trực tuyến & làm việc từ xa: Giảm nhu cầu di chuyển giúp giảm phát thải từ phương tiện giao thông.
• Hỗ trợ nhân viên sử dụng phương tiện xanh: Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông xanh như xe đạp, xe điện.
• Tối ưu hóa lịch trình công tác: Lên lịch trình công tác hiệu quả, giảm số chuyến công tác và quãng đường di chuyển khi không cần thiết.

Việc đo lường phát thải theo phạm vi 1, 2, 3 giúp tổ chức đánh giá rõ ràng những phạm vi phát thải theo mức độ và khả năng kiểm soát của doanh nghiệp từ đó vạch ra những hành động khử carbon cụ thể theo mức độ ưu tiên để từng bước thực hiện nhằm đạt mục tiêu Net Zero đã được đặt ra.

Kiểm soát phạm vi phát thải, đạt mục tiêu Net Zero – Cùng hành động để thay đổi!

The Oxalis Experience.